E-Ticaretin Göz Ardı Edilen Yükü: İade Lojistiği Üretim Maliyetlerini Zorluyor
Teknolojinin sunduğu kolaylıklarla birlikte hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelen e-ticaret, beraberinde önemli bir lojistik zorluğu da getiriyor: İade lojistiği. Alışverişlerin hızla arttığı günümüzde, ürün iade süreçlerinin hem işletmeler hem de çevre için ciddi bir maliyet ve çevresel yük oluşturduğu ortaya çıktı. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, hızla büyüyen bu ‘İade Ekonomisi’nin derinlemesine incelenmesi gerektiğini vurguladı.
Tek Bir Ürünün İade Yolculuğu Maliyeti Neden Artırıyor?
Online alışverişin pratikliği, tüketicilere kolaylık sağlarken, firmalar için karmaşık bir geri dönüşüm operasyonunu tetikliyor. Özellikle giyim sektöründe artan iade oranları, ‘Tersine Lojistik’ olarak adlandırılan bu süreci daha da kritik hale getiriyor. Dr. Pala’nın analizlerine göre, bazı durumlarda tek bir ürünün iade süreci, o ürünün üretim maliyetinden daha yüksek bir operasyonel gider kalemi oluşturabiliyor.
Bir ürünün müşteriden alınıp depoya geri dönmesi, basit bir işlem gibi görünse de aslında birden çok adımı içeriyor. Bu adımlar arasında; ürünün bulunduğu yerden alınması (toplama), taşınması, kalite kontrolünden geçirilmesi, yeniden paketlenmesi ve stok alanına yerleştirilmesi gibi karmaşık süreçler bulunuyor. Dr. Pala, bu sürecin maliyetini şöyle açıklıyor: “Örneğin, bir kazağın üretim aşaması, seri üretim sayesinde genellikle düşük maliyetli olur. Ancak iade edilen bir kazağın geri dönüşüm süreci, tekil bazda çok daha yüksek operasyonel maliyetlere neden olabiliyor.” Bu durum, bazı işletmelerin iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etme yoluna gitmesine dahi sebep olabiliyor.
Görünmeyen Karbon Ayak İzi ve Çevresel Etkiler
Tüketicilerin en sık karşılaştığı iade nedenlerinden biri olan ‘beden uyuşmazlığı’, doğru yönetilmediğinde önemli bir çevre kirliliğine yol açabiliyor. Dr. Pala, tüketicinin “uymazsa geri gönderirim” rahatlığının, farkında olmadan büyük bir karbon ayak izi yarattığına dikkat çekiyor. Bir ürünün kargo ile toplama merkezlerine, oradan ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınması, yeniden paketlenmesi ve tekrar stoklanması gibi her adım, enerji tüketimi ve dolayısıyla karbon salınımı anlamına geliyor.
Özellikle hızlı moda (fast fashion) sektöründe, bir ürünün toplam karbon salınımı, ilk sevkiyat sırasındaki emisyonları aşabiliyor. Bu da sektörde ciddi bir ekolojik yük oluşturuyor. Tüketicinin basit bir iade kararı, arka planda tahmin edilenden çok daha büyük bir çevresel maliyet yaratıyor. Bu nedenle, iade lojistiği süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden gözden geçirilmesi büyük önem taşıyor.
Çözüm: Stratejik İyileştirmeler ve Sürdürülebilirlik
Dr. Melisa Özbiltekin Pala, bu zorlukların üstesinden gelmek için stratejik iyileştirmelerin şart olduğunu belirtiyor. Tersine lojistik süreçlerinin dikkatli ve düzenli bir şekilde planlanmasıyla risklerin en aza indirilebileceğini vurguluyor. Taşımacılık planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımlar, bu süreci daha sürdürülebilir kılacaktır. Doğru yönetilen bir iade lojistiği hem işletmelerin operasyonel verimliliğini artıracak hem de küresel sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu hale gelecektir.
